యోగ శాస్త్రం మరియు ఆయుర్వేదం ప్రకారం మన శరీరంలో 10 ప్రాణ వాయువులు (దశ ప్రాణాలు) ఉంటాయి. ఇవి శరీరంలోని జీవ శక్తి (Life Energy) ప్రవాహాన్ని నియంత్రిస్తాయి. ఇవి రెండు భాగాలుగా విభజించబడతాయి:
-
5 ప్రధాన ప్రాణాలు (పంచ ప్రాణాలు)
-
5 ఉప ప్రాణాలు (ఉప-వాయువులు)
ఇప్పుడు వాటి పూర్తి వివరణ చూద్దాం:
🟢 5 ప్రధాన ప్రాణాలు
1️⃣ ప్రాణ వాయువు (Prana Vayu)
-
స్థానం: హృదయం మరియు ఛాతీ ప్రాంతం
-
దిశ: లోపలికి మరియు పైకి
-
విధులు:
-
శ్వాస తీసుకోవడం
-
హృదయ స్పందన నియంత్రణ
-
జీవశక్తి ప్రవేశం
-
-
ఇది అన్ని వాయువులలో ముఖ్యమైనది.
2️⃣ అపాన వాయువు (Apana Vayu)
-
స్థానం: నాభి కింది భాగం (పెల్విక్ ప్రాంతం)
-
దిశ: కిందికి
-
విధులు:
-
విసర్జన (మలం, మూత్రం)
-
ప్రసవం
-
రుతుక్రమం
-
-
శరీరంలోని మలినాలను బయటకు పంపుతుంది.
3️⃣ సమాన వాయువు (Samana Vayu)
-
స్థానం: నాభి ప్రాంతం
-
దిశ: మధ్యలో సమతుల్యంగా
-
విధులు:
-
ఆహార జీర్ణక్రియ
-
పోషకాలు శరీరానికి పంపిణీ
-
-
ఇది జీర్ణవ్యవస్థకు ముఖ్యమైనది.
4️⃣ ఉదాన వాయువు (Udana Vayu)
-
స్థానం: గొంతు ప్రాంతం
-
దిశ: పైకి
-
విధులు:
-
మాటలాడటం
-
ఆలోచన వ్యక్తీకరణ
-
మరణ సమయంలో ఆత్మను బయటకు తీసుకెళ్లడం (ఆధ్యాత్మిక భావన)
-
5️⃣ వ్యాన వాయువు (Vyana Vayu)
-
స్థానం: శరీరం అంతటా
-
దిశ: అన్ని దిశలలో
-
విధులు:
-
రక్తప్రసరణ
-
నాడీ వ్యవస్థ నియంత్రణ
-
కదలికలు
-
🔵 5 ఉప ప్రాణాలు
6️⃣ నాగ వాయువు (Naga)
-
విధులు: డెక్కలు (Belching)
-
గ్యాస్ విడుదలకు సహాయపడుతుంది.
7️⃣ కూర్మ వాయువు (Kurma)
-
విధులు: కళ్ల మూసివేత, తెరవడం
-
కంటి రక్షణ
8️⃣ కృకర వాయువు (Krikara)
-
విధులు: తుమ్ము, ఆకలి, దాహం
-
శరీర హెచ్చరికల వ్యవస్థ
9️⃣ దేవదత్త వాయువు (Devadatta)
-
విధులు: ఆవలింత (Yawning)
-
నిద్ర సంకేతం
🔟 ధనంజయ వాయువు (Dhananjaya)
-
విధులు:
-
శరీర నాడుల్లో సంచారం
-
మరణం తర్వాత కొంతకాలం శరీరంలో ఉండటం (సాంప్రదాయ వివరణ)
-
-
శవం ఉబ్బడానికి కారణమవుతుందని పురాణ విశ్వాసం.
📌 ముఖ్యమైన విషయం
యోగ మరియు ఆయుర్వేదం ప్రకారం ఈ వాయువులు శక్తి (Energy) స్థాయిలో పనిచేస్తాయి.
ఆధునిక వైద్య శాస్త్రంలో ఇవి ప్రత్యక్షంగా గుర్తించబడవు, కానీ శరీర వ్యవస్థల పనితీరును సూచించే తత్వరూపమైన భావనలు.