సాధనకు తొమ్మిది అడ్డంకులు
"వ్యాధి-స్త్యాన-సంశయ-ప్రమాద-ఆలస్య-అవిరతి-భ్రాంతిదర్శన-
అలబ్ధభూమికత్వ-అనవస్థితత్వాని చిత్తవిక్షేపాః తే అంతరాయాః."
— పతంజలి యోగసూత్రాలు 1.30
(పతంజలి యోగసూత్రాలు 1.30 – అంతరాయాలు)
1. వ్యాధి (Vyādhi) – అనారోగ్యం
శారీరక లేదా మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు సాధనలో ఆటంకం కలిగిస్తాయి.
2. స్త్యానం (Styāna) – మానసిక జడత్వం
ఉత్సాహం లేకపోవడం, మనస్సు చురుకుగా లేకపోవడం.
3. సంశయం (Saṁśaya) – సందేహం
తనపై, గురువుపై, మార్గంపై లేదా సాధనపై విశ్వాసం లేకపోవడం.
4. ప్రమాదం (Pramāda) – అజాగ్రత్త
తెలిసినా సాధనను నిర్లక్ష్యం చేయడం, క్రమశిక్షణను పాటించకపోవడం.
5. ఆలస్యం (Ālasya) – సోమరితనం
శరీరం లేదా మనస్సు బద్ధకానికి లోనవడం.
6. అవిరతి (Avirati) – విషయాసక్తి
ఇంద్రియ సుఖాలు, కోరికలు, బాహ్య ప్రపంచ ఆకర్షణల వల్ల సాధన నుండి మనస్సు మరలిపోవడం.
7. భ్రాంతి దర్శనం (Bhrānti Darśana) – తప్పుడు అవగాహన
వాస్తవాన్ని సరిగా గ్రహించకపోవడం లేదా ఆధ్యాత్మిక అనుభవాలను తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడం.
8. అలబ్ధ భూమికత్వం (Alabdha Bhūmikatva) – పురోగతి లేకపోవడం
ఎంత ప్రయత్నించినా తదుపరి స్థాయికి చేరుకోలేకపోవడం.
9. అనవస్థితత్వం (Anavasthitatva) – స్థిరత్వం లేకపోవడం
సాధించిన స్థితిలో నిలవలేకపోవడం, మళ్లీ వెనక్కి వెళ్లిపోవడం.
ఈ అడ్డంకులను అధిగమించే మార్గం
- అభ్యాసం (నిరంతర సాధన)
- వైరాగ్యం (అనాసక్తి)
- శ్రద్ధ (దృఢ విశ్వాసం)
- వీర్యం (పట్టుదల, ఉత్సాహం)
- స్మృతి (జాగరూకత)
- గురువు మార్గదర్శనం
- సహనం
- క్రమశిక్షణ
- ఈశ్వర ప్రణిధానం (దైవ సమర్పణ)
"అభ్యాసవైరాగ్యాభ్యాం తన్నిరోధః"
(అభ్యాసం మరియు వైరాగ్యం ద్వారా మనస్సు స్థిరపడుతుంది.)
— పతంజలి యోగసూత్రాలు 1.12