10 ప్రాణ వాయువులు (దశ ప్రాణాలు) - 10 Vaayus in Telugu

యోగ శాస్త్రం మరియు ఆయుర్వేదం ప్రకారం మన శరీరంలో 10 ప్రాణ వాయువులు (దశ ప్రాణాలు) ఉంటాయి. ఇవి శరీరంలోని జీవ శక్తి (Life Energy) ప్రవాహాన్ని నియంత్రిస్తాయి. ఇవి రెండు భాగాలుగా విభజించబడతాయి:

• 5 ప్రధాన ప్రాణాలు (పంచ ప్రాణాలు)

• 5 ఉప ప్రాణాలు (ఉప-వాయువులు)

ఇప్పుడు వాటి పూర్తి వివరణ చూద్దాం:

🟢 5 ప్రధాన ప్రాణాలు

1️⃣ ప్రాణ వాయువు (Prana Vayu)

• స్థానం: హృదయం మరియు ఛాతీ ప్రాంతం

• దిశ: లోపలికి మరియు పైకి

• విధులు:

  • శ్వాస తీసుకోవడం

  • హృదయ స్పందన నియంత్రణ

  • జీవశక్తి ప్రవేశం

• ఇది అన్ని వాయువులలో ముఖ్యమైనది.

---

2️⃣ అపాన వాయువు (Apana Vayu)

• స్థానం: నాభి కింది భాగం (పెల్విక్ ప్రాంతం)

• దిశ: కిందికి

• విధులు:

  • విసర్జన (మలం, మూత్రం)

  • ప్రసవం

  • రుతుక్రమం

• శరీరంలోని మలినాలను బయటకు పంపుతుంది.

---

3️⃣ సమాన వాయువు (Samana Vayu)

• స్థానం: నాభి ప్రాంతం

• దిశ: మధ్యలో సమతుల్యంగా

• విధులు:

  • ఆహార జీర్ణక్రియ

  • పోషకాలు శరీరానికి పంపిణీ

• ఇది జీర్ణవ్యవస్థకు ముఖ్యమైనది.

---

4️⃣ ఉదాన వాయువు (Udana Vayu)

• స్థానం: గొంతు ప్రాంతం

• దిశ: పైకి

• విధులు:

  • మాటలాడటం

  • ఆలోచన వ్యక్తీకరణ

  • మరణ సమయంలో ఆత్మను బయటకు తీసుకెళ్లడం (ఆధ్యాత్మిక భావన)

---

5️⃣ వ్యాన వాయువు (Vyana Vayu)

• స్థానం: శరీరం అంతటా

• దిశ: అన్ని దిశలలో

• విధులు:

  • రక్తప్రసరణ

  • నాడీ వ్యవస్థ నియంత్రణ

  • కదలికలు

---

🔵 5 ఉప ప్రాణాలు

6️⃣ నాగ వాయువు (Naga)

• విధులు: డెక్కలు (Belching)

• గ్యాస్ విడుదలకు సహాయపడుతుంది.

---

7️⃣ కూర్మ వాయువు (Kurma)

• విధులు: కళ్ల మూసివేత, తెరవడం

• కంటి రక్షణ

---

8️⃣ కృకర వాయువు (Krikara)

• విధులు: తుమ్ము, ఆకలి, దాహం

• శరీర హెచ్చరికల వ్యవస్థ

---

9️⃣ దేవదత్త వాయువు (Devadatta)

• విధులు: ఆవలింత (Yawning)

• నిద్ర సంకేతం

---

🔟 ధనంజయ వాయువు (Dhananjaya)

• విధులు:

  • శరీర నాడుల్లో సంచారం

  • మరణం తర్వాత కొంతకాలం శరీరంలో ఉండటం (సాంప్రదాయ వివరణ)

• శవం ఉబ్బడానికి కారణమవుతుందని పురాణ విశ్వాసం.

---

📌 ముఖ్యమైన విషయం

యోగ మరియు ఆయుర్వేదం ప్రకారం ఈ వాయువులు శక్తి (Energy) స్థాయిలో పనిచేస్తాయి.
ఆధునిక వైద్య శాస్త్రంలో ఇవి ప్రత్యక్షంగా గుర్తించబడవు, కానీ శరీర వ్యవస్థల పనితీరును సూచించే తత్వరూపమైన భావనలు.