తురీయం మరియు తురీయాతీతం & ప్రత్యభిజ్ఞ - Pratyabigna tureeyam and turiyaateetam in telugu)

తురీయం మరియు తురీయాతీతం & ప్రత్యభిజ్ఞ

బ్రహ్మసూత్రాల మూడు ప్రధాన సిద్ధాంతాలు in telugu

బ్రహ్మసూత్రాల మూడు ప్రధాన సిద్ధాంతాలు v01

 

అష్టాంగ యోగం – నియమ (Niyama) 

పరిచయం

నియమ (Niyama) అనేది మహర్షి పతంజలి ప్రతిపాదించిన అష్టాంగ యోగంలోని రెండవ అంగం. యమలు సమాజంతో మన సంబంధాన్ని శుద్ధి చేస్తే, నియమలు మన అంతర్గత వ్యక్తిత్వాన్ని, మనస్సును, జీవనశైలిని శుద్ధి చేసే వ్యక్తిగత నియమాలు.

యోగసూత్రం (2.32):

శౌచ సంతోష తపః స్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని నియమాః॥

అర్థం:
నియమాలు ఐదు:

1. శౌచం (Śauca)
2. సంతోషం (Santoṣa)
3. తపస్సు (Tapas)
4. స్వాధ్యాయం (Svādhyāya)
5. ఈశ్వర ప్రణిధానం (Īśvara Praṇidhāna)

---

నియమ యొక్క ఉద్దేశ్యం

నియమలు వ్యక్తిలో:

• అంతర్గత పవిత్రత
• మానసిక ప్రశాంతత
• క్రమశిక్షణ
• ఆత్మపరిశీలన
• భగవంతునిపై విశ్వాసం

పెంపొందిస్తాయి. ఇవి ధ్యానం మరియు సమాధికి మనస్సును సిద్ధం చేస్తాయి.

---

1. శౌచం (Śauca) – పవిత్రత

అర్థం : శౌచం అంటే బాహ్య మరియు అంతర్గత శుద్ధి.

బాహ్య శౌచం

• శరీర పరిశుభ్రత
• పరిశుభ్రమైన ఆహారం
• పరిశుభ్రమైన పరిసరాలు

అంతర్గత శౌచం

• కోపం, అసూయ, ద్వేషం వంటి భావాలను తగ్గించడం
• సద్భావనలు పెంపొందించడం

యోగసూత్రం (2.40) : శౌచాత్ స్వాంగ జుగుప్సా పరైరసంసర్గః

అర్థం: శౌచాన్ని ఆచరించడం వల్ల శరీరంపై సరైన అవగాహన, అంతర్గత పవిత్రత కలుగుతుంది.

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• ప్రతిరోజూ స్నానం చేయడం.
• పరిశుభ్రమైన ఆహారం తీసుకోవడం.
• ప్రతికూల ఆలోచనలను తగ్గించడం.
• డిజిటల్ జీవితంలో కూడా మానసిక స్వచ్ఛతను కాపాడుకోవడం.

---

2. సంతోషం (Santoṣa) – సంతృప్తి

అర్థం : సంతోషం అంటే ఉన్నదానితో సంతృప్తిగా ఉండటం.

ఇది ఆశలు లేకపోవడం కాదు; అత్యాశ లేకుండా జీవించడం.

సంతోషం అంటే

• కృతజ్ఞత
• పోలికలు తగ్గించడం
• జీవితాన్ని ఆనందంగా స్వీకరించడం

యోగసూత్రం (2.42)  : సంతోషాదనుత్తమః సుఖలాభః 

అర్థం: సంతోషాన్ని ఆచరించడం వల్ల అత్యున్నత ఆనందం లభిస్తుంది.

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• ఇతరులతో పోల్చుకోకుండా జీవించడం.
• ప్రతి రోజు కృతజ్ఞత భావాన్ని పెంపొందించడం.
• చిన్న విజయాలను కూడా ఆనందించడం.

---

3. తపస్సు (Tapas) – క్రమశిక్షణ

అర్థం :  తపస్సు అంటే ఆత్మక్రమశిక్షణ, సహనం, పట్టుదలతో జీవించడం.

తపస్సు అంటే అడవులకు వెళ్లడం మాత్రమే కాదు.

ఇందులో

• సమయపాలన
• శారీరక వ్యాయామం
• నియమిత ధ్యానం
• ఇంద్రియ నియంత్రణ
• కష్టాలను ఓర్పుతో ఎదుర్కోవడం

ఉంటాయి.

యోగసూత్రం (2.43) : కాయేంద్రియసిద్ధిరశుద్ధిక్షయాత్తపసః

అర్థం: తపస్సు వల్ల శరీరం, ఇంద్రియాలు బలపడతాయి; అపవిత్రత తగ్గుతుంది.

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• ప్రతిరోజూ యోగాభ్యాసం చేయడం.
• సమయానికి నిద్రపోవడం.
• మొబైల్ వినియోగాన్ని నియంత్రించడం.
• ఆరోగ్యకరమైన అలవాట్లను పాటించడం.

---

4. స్వాధ్యాయం (Svādhyāya) – ఆత్మపరిశీలన

అర్థం : స్వాధ్యాయం అంటే:

• శాస్త్ర అధ్యయనం
• తనను తాను పరిశీలించడం
• మంత్రజపం

ఇందులో

• భగవద్గీత
• ఉపనిషత్తులు
• యోగసూత్రాలు
• ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాల అధ్యయనం

తో పాటు తన ఆలోచనలు, మాటలు, ప్రవర్తనను విశ్లేషించుకోవడం కూడా ఉంటుంది.

యోగసూత్రం (2.44)

స్వాధ్యాయాదిష్టదేవతా సంప్రయోగః

అర్థం:
స్వాధ్యాయం వల్ల ఇష్టదేవతతో ఆధ్యాత్మిక అనుబంధం గాఢమవుతుంది.

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• రోజువారీ డైరీ రాయడం.
• మంచి పుస్తకాలు చదవడం.
• ధ్యానం తర్వాత ఆత్మపరిశీలన చేయడం.

---

5. ఈశ్వర ప్రణిధానం (Īśvara Praṇidhāna) – భగవంతునికి సమర్పణ

అర్థం : ఈశ్వర ప్రణిధానం అంటే: తన కర్మలను భగవంతునికి సమర్పించి, ఫలితంపై అధిక ఆసక్తి లేకుండా జీవించడం.

ఇది భగవద్గీతలోని నిష్కామ కర్మ భావనతో సారూప్యంగా ఉంటుంది.

ఇందులో

• వినయం
• భక్తి
• సమర్పణ
• విశ్వాసం

ఉంటాయి.

యోగసూత్రం (2.45)  సమాధి సిద్ధిరీశ్వరప్రణిధానాత్

అర్థం:
ఈశ్వర ప్రణిధానం వల్ల సమాధి సాధన సులభమవుతుంది.

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• తన పనిని శ్రద్ధగా చేసి ఫలితాన్ని ప్రశాంతంగా స్వీకరించడం.
• ప్రతి కార్యాన్ని సేవాభావంతో చేయడం.
• ప్రార్థన, భజన, ధ్యానం చేయడం.

నియమలు ఆచరించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు

• మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
• ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది.
• క్రమశిక్షణ అలవడుతుంది.
• ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
• ధ్యానం సులభమవుతుంది.
• ఆధ్యాత్మిక పురోగతి వేగవంతమవుతుంది.

యమ – నియమ తేడా

యమ	నియమ
సమాజంతో ఎలా ప్రవర్తించాలో నేర్పుతుంది	తనతో తాను ఎలా జీవించాలో నేర్పుతుంది
నైతిక నియమాలు	వ్యక్తిగత క్రమశిక్షణ
బాహ్య సంబంధాల శుద్ధి	అంతర్గత శుద్ధి

నియమలు యోగసాధకుని అంతర్గత జీవితాన్ని పవిత్రంగా, క్రమబద్ధంగా మార్చే సాధనలు. శౌచం శరీర–మనస్సులను శుద్ధి చేస్తుంది; సంతోషం అంతరానందాన్ని పెంపొందిస్తుంది; తపస్సు సంకల్పశక్తిని బలపరుస్తుంది; స్వాధ్యాయం ఆత్మజ్ఞానానికి దారి చూపుతుంది; ఈశ్వర ప్రణిధానం అహంకారాన్ని తగ్గించి సమర్పణ భావాన్ని పెంచుతుంది. ఈ ఐదు నియమాలను నిత్యజీవితంలో ఆచరించడం ద్వారా సాధకుడు ధ్యానం, సమాధి వంటి ఉన్నత యోగస్థితులకు సిద్ధమవుతాడు.

 

అష్టాంగ యోగం – ధారణ (Dhāraṇā) 

ధారణ (धारणा / Dhāraṇā) అనేది పతంజలి మహర్షి ప్రతిపాదించిన అష్టాంగ యోగంలోని ఆరో అంగం. యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామ, ప్రత్యాహారాల ద్వారా శరీరం, మనస్సు సిద్ధమైన తర్వాత సాధకుడు ధారణను అభ్యసిస్తాడు. ధారణ అనేది ధ్యానానికి పునాది. మనస్సును ఒకే లక్ష్యంపై స్థిరంగా నిలిపే సాధన ధారణ.

అష్టాంగ యోగంలోని ఎనిమిది అంగాలు:

1. యమ 
2. నియమ
3. ఆసన
4. ప్రాణాయామ
5. ప్రత్యాహార
6. ధారణ
7. ధ్యాన
8. సమాధి

---

ధారణ అంటే ఏమిటి?

పతంజలి యోగసూత్రం (3.1): దేశబంధశ్చిత్తస్య ధారణా॥ (Deśa-bandhaḥ cittasya dhāraṇā)

అర్థం: మనస్సును (చిత్తాన్ని) ఒక నిర్దిష్ట స్థానం, వస్తువు లేదా భావంపై బంధించి నిలిపివేయడమే ధారణ.

ఇక్కడ:

• దేశ = స్థలం లేదా లక్ష్యం   - బంధ = కట్టిపడేయడం లేదా స్థిరపరచడం  -   చిత్తం = మనస్సు  -  ధారణ = ఏకాగ్రత

సాధారణంగా మనస్సు ఒక విషయం నుంచి మరొక విషయానికి పరుగెత్తుతుంది. ఆ చంచల స్వభావాన్ని తగ్గించి, ఒకే అంశంపై నిలిపే ప్రక్రియే ధారణ.

---

ధారణ యొక్క లక్ష్యం

ధారణ ద్వారా:

• ఏకాగ్రత పెరుగుతుంది.
• మనస్సు స్థిరపడుతుంది.
• ఆలోచనల ప్రవాహం తగ్గుతుంది.
• ధ్యానానికి సిద్ధత ఏర్పడుతుంది.
• సమాధికి మార్గం సుగమమవుతుంది.

---

ధారణ ఎలా చేయాలి?

సాధారణంగా ధారణకు ముందు:

• శరీరం స్థిరంగా ఉండాలి (ఆసనం).
• శ్వాస ప్రశాంతంగా ఉండాలి (ప్రాణాయామం).
• ఇంద్రియాలు అంతర్ముఖంగా ఉండాలి (ప్రత్యాహారం).

ఆ తర్వాత మనస్సును ఒకే అంశంపై నిలిపే ప్రయత్నం చేస్తారు.

ధారణకు ఉపయోగించే అంశాలు

• శ్వాస
• ఓంకార ధ్వని
• దీప జ్యోతి
• ఇష్టదేవత రూపం
• హృదయ ప్రాంతం
• ఆజ్ఞా చక్రం (భ్రూమధ్యం)
• మంత్రం (ఉదా: "ఓం నమః శివాయ", "ఓం నమో నారాయణాయ")
• ప్రకృతిలోని ఒక దృశ్యం

---

ధారణ దశలు

1. లక్ష్యాన్ని ఎంచుకోవడం

ఒకే వస్తువు లేదా భావాన్ని ధ్యానానికి కేంద్రంగా ఎంచుకోవాలి.

2. మనస్సును నిలిపివేయడం

మనస్సు దారి తప్పితే మళ్లీ అదే లక్ష్యంపై తీసుకురావాలి.

3. పునరావృత సాధన

ప్రతిరోజూ సాధన చేయడం ద్వారా ఏకాగ్రత పెరుగుతుంది.

4. స్థిరత్వం

కొంతకాలం తర్వాత మనస్సు సహజంగానే అదే లక్ష్యంపై నిలుస్తుంది.

---

ధారణకు ఉదాహరణలు

1. శ్వాసపై ధారణ

శ్వాస లోపలికి, బయటికి వెళ్లడాన్ని మాత్రమే గమనించడం.

2. దీప జ్యోతిపై ధారణ (త్రాటక)

దీపాన్ని రెప్పవేయకుండా కొంతసేపు చూడడం, తరువాత కళ్లను మూసి మనస్సులో అదే జ్యోతిని దర్శించడం.

3. మంత్ర ధారణ

ఒకే మంత్రాన్ని మనస్సులో నిరంతరం జపించడం.

4. హృదయ ధారణ

హృదయంలో దివ్యజ్యోతి ప్రకాశిస్తున్నట్లు భావించడం.

---

ధారణలో ఎదురయ్యే ఆటంకాలు

మనస్సు ఏకాగ్రత సాధించడం సులభం కాదు. కొన్ని ఆటంకాలు:

• చంచలత్వం
• అలసట
• నిద్రమత్తు
• అధిక ఆలోచనలు
• కోరికలు
• భయాలు
• గత జ్ఞాపకాలు
• భవిష్యత్ ఆందోళనలు

ఈ ఆటంకాలను క్రమమైన సాధన, వైరాగ్యం, ప్రాణాయామం ద్వారా అధిగమించవచ్చు.

---

ధారణ వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు

మానసిక ప్రయోజనాలు

• ఏకాగ్రత పెరుగుతుంది.
• జ్ఞాపకశక్తి మెరుగవుతుంది.
• నిర్ణయ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది.
• ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
• భావోద్వేగ స్థిరత్వం పెరుగుతుంది.

ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాలు

• ధ్యానం సులభమవుతుంది.
• మనస్సు అంతర్ముఖమవుతుంది.
• ఆత్మచింతన పెరుగుతుంది.
• సమాధి సాధనకు పునాది ఏర్పడుతుంది.

దైనందిన జీవితంలో

• విద్యార్థులకు చదువులో ఏకాగ్రత పెరుగుతుంది.
• ఉద్యోగులకు పనితీరు మెరుగవుతుంది.
• కళాకారులు, సంగీత విద్వాంసులు, క్రీడాకారులు తమ నైపుణ్యాన్ని మెరుగుపరచగలరు.

---

ధారణ, ధ్యానం, సమాధి మధ్య తేడా

అంశం	ధారణ	ధ్యానం	సమాధి
అర్థం	మనస్సును ఒక లక్ష్యంపై నిలపడం	ఆ లక్ష్యంపై నిరంతర, అవిచ్ఛిన్న చైతన్య ప్రవాహం	ధ్యాత, ధ్యేయ, ధ్యానం అనే త్రిపుటి లయమవడం
స్థితి	ఏకాగ్రత ప్రారంభం	నిరంతర ఏకాగ్రత	సంపూర్ణ ఐక్యత
ప్రయత్నం	ఎక్కువ	కొంత సహజం	ప్రయత్నరహితం

---

ధారణపై పతంజలి దృష్టి

పతంజలి మహర్షి ప్రకారం, ధారణ అనేది కేవలం ఏకాగ్రత వ్యాయామం కాదు; అది చిత్తవృత్తులను నియంత్రించి, ఉన్నత చైతన్య స్థితికి తీసుకెళ్లే అంతరంగ సాధన. ధారణ ద్వారా మనస్సు ఒకే కేంద్రంలో స్థిరపడినప్పుడు, అదే సహజంగా **ధ్యానం (యోగసూత్రం 3.2)**గా వికసిస్తుంది. ధ్యానం పరిపక్వత చెందినప్పుడు సమాధి (యోగసూత్రం 3.3) లభిస్తుంది.

---

ముగింపు

ధారణ అనేది యోగంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన అంతరంగ సాధన. ఇది మనస్సు యొక్క చంచలత్వాన్ని తగ్గించి, ఏకాగ్రతను పెంచి, ధ్యానం మరియు సమాధికి దారి చూపుతుంది. ఆధునిక జీవితంలో సమాచార పరిమాణం, డిజిటల్ పరధ్యానాలు, ఒత్తిడి ఎక్కువగా ఉన్న నేపథ్యంలో ధారణ సాధన మరింత ప్రాసంగికంగా మారింది. ప్రతిరోజూ కొద్దిసేపు శ్వాస, మంత్రం లేదా దివ్యజ్యోతిపై ధారణ అభ్యసించడం ద్వారా మనస్సు ప్రశాంతమై, వ్యక్తి అంతర్గత శక్తిని అనుభవిస్తూ ఆధ్యాత్మిక పురోగతిని సాధించగలడు.

అష్టాంగ యోగం(Ashtangayam) – యమ (Yama) in telugu

 

అష్టాంగ యోగం – యమ (Yama) 

అష్టాంగ యోగం (Aṣṭāṅga Yoga) అనేది మహర్షి పతంజలి తన యోగసూత్రాలలో ప్రతిపాదించిన ఎనిమిది అంగాల యోగమార్గం. "అష్ట" అంటే ఎనిమిది, "అంగ" అంటే భాగాలు లేదా అవయవాలు. ఈ ఎనిమిది అంగాలు మనిషి శారీరక, మానసిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి మార్గదర్శకాలు.

అవి:

1. యమ (Yama)
2. నియమ (Niyama)
3. ఆసన (Asana)
4. ప్రాణాయామ (Pranayama)
5. ప్రత్యాహార (Pratyahara)
6. ధారణ (Dharana)
7. ధ్యాన (Dhyana)
8. సమాధి (Samadhi)

వీటిలో యమ మొదటి అంగం. ఇది యోగ సాధనకు బలమైన పునాది.

---

యమ అంటే ఏమిటి?

యోగసూత్రం (2.30): అహింసా సత్యాస్తేయ బ్రహ్మచర్యాపరిగ్రహా యమాః॥

అర్థం:
యమలు ఐదు:

• అహింస
• సత్యం
• అస్తేయం
• బ్రహ్మచర్యం
• అపరిగ్రహం

యమలు అనేవి కేవలం "చేయకూడని పనులు" కాదు. ఇవి సమాజంలో, కుటుంబంలో, ప్రకృతితో, ప్రతి జీవితో ఎలా ప్రవర్తించాలో చెప్పే విశ్వవ్యాప్త నైతిక సూత్రాలు.

పతంజలి యోగసూత్రం (2.31) ప్రకారం:

జాతి, దేశ, కాల, పరిస్థితులతో సంబంధం లేకుండా ప్రతి ఒక్కరూ పాటించాల్సిన మహావ్రతాలు.

---

1. అహింస (Ahimsa)

అహింస అంటే ఏ జీవికీ మనస్సు, మాట, చేతల ద్వారా హాని చేయకపోవడం.

ఇది యమలలో అత్యంత ముఖ్యమైనది.

మూడు స్థాయిలు

1. మనస్సులో

• ద్వేషం లేకపోవడం
• అసూయ లేకపోవడం
• ప్రతీకారం కోరుకోకపోవడం

2. మాటలో

• దూషించకపోవడం
• అవమానించకపోవడం
• కఠినంగా మాట్లాడకపోవడం

3. చేతల్లో

• శారీరక హింస చేయకపోవడం
• జంతువులను బాధించకపోవడం
• ప్రకృతిని నాశనం చేయకపోవడం

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• సోషల్ మీడియాలో అవమానకర వ్యాఖ్యలు చేయకపోవడం.
• రోడ్డు మీద కోపంతో గొడవపడకపోవడం.
• కుటుంబ సభ్యులతో ప్రేమగా మాట్లాడడం.
• పర్యావరణాన్ని కాపాడడం.

యోగసూత్రం (2.35)

అహింస ప్రతిష్ఠాయాం తత్సన్నిధౌ వైరత్యాగః

అర్థం:
అహింసను సంపూర్ణంగా ఆచరించే వ్యక్తి సమీపంలో శత్రుత్వం కూడా తగ్గిపోతుంది.

---

2. సత్యం (Satya)

సత్యం అంటే నిజాన్ని తెలుసుకొని, నిజాయితీగా జీవించడం.

సత్యం అంటే కేవలం అబద్ధం చెప్పకపోవడం మాత్రమే కాదు.

• ఆలోచనలో సత్యం
• మాటలో సత్యం
• ప్రవర్తనలో సత్యం

నిజం చెప్పేటప్పుడు

భారతీయ ధర్మం ఇలా చెబుతుంది:

సత్యం బ్రూయాత్, ప్రియం బ్రూయాత్.

అంటే

• నిజం చెప్పాలి.
• కానీ అది అవసరం లేకుండా ఇతరులను బాధించేలా ఉండకూడదు.

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• పరీక్షలో కాపీ కొట్టకపోవడం.
• ఉద్యోగంలో తప్పుడు వివరాలు ఇవ్వకపోవడం.
• సోషల్ మీడియాలో తప్పుడు సమాచారం వ్యాప్తి చేయకపోవడం.

యోగసూత్రం (2.36)

సత్యప్రతిష్ఠాయాం క్రియాఫలాశ్రయత్వమ్

అర్థం:
సత్యవంతుని మాటలకు విశ్వసనీయత, శక్తి కలుగుతుంది.

---

3. అస్తేయం (Asteya)

అస్తేయం అంటే ఇతరులకు చెందినదాన్ని అనుమతి లేకుండా తీసుకోకపోవడం.

ఇది కేవలం వస్తువుల దొంగతనానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు.

ఇందులో

• సమయాన్ని వృథా చేయడం
• ఇతరుల కృషికి క్రెడిట్ తీసుకోవడం
• మేధోసంపత్తి దొంగిలించడం
• పైరసీ
• కాపీరైట్ ఉల్లంఘనలు

ఇవన్నీ కూడా వస్తాయి.

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• సాఫ్ట్‌వేర్ పైరసీ చేయకపోవడం.
• ఇతరుల రచనలను తన పేరుతో ప్రచురించకపోవడం.
• కార్యాలయంలో నిజాయితీగా పనిచేయడం.

యోగసూత్రం (2.37)

అస్తేయ ప్రతిష్ఠాయాం సర్వరత్నోపస్థానం

అర్థం:
అస్తేయాన్ని సంపూర్ణంగా ఆచరించే వ్యక్తికి అవసరమైన సంపద సహజంగానే లభిస్తుంది.

---

4. బ్రహ్మచర్యం (Brahmacharya)

సాధారణంగా బ్రహ్మచర్యం అంటే అవివాహిత జీవితం అని భావిస్తారు.

కానీ యోగశాస్త్రంలో దీని అర్థం చాలా విశాలమైనది.

బ్రహ్మచర్యం = ఇంద్రియ నియంత్రణ + శక్తి సంరక్షణ + బాధ్యతాయుత జీవనం.

ఇందులో

• మితాహారం
• మితభాషణం
• మితనిద్ర
• కోరికల నియంత్రణ
• ఆత్మనిగ్రహం

ఉంటాయి.

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• సోషల్ మీడియాను మితంగా ఉపయోగించడం.
• వ్యసనాలకు దూరంగా ఉండటం.
• సమయాన్ని వృథా చేయకుండా వినియోగించడం.
• శారీరక, మానసిక శక్తిని సృజనాత్మక పనులకు ఉపయోగించడం.

యోగసూత్రం (2.38)

బ్రహ్మచర్య ప్రతిష్ఠాయాం వీర్యలాభః

అర్థం:
బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించినవారికి శారీరక, మానసిక, ఆధ్యాత్మిక బలం పెరుగుతుంది.

---

5. అపరిగ్రహం (Aparigraha)

అపరిగ్రహం అంటే అవసరానికి మించిన వస్తువులు, సంపద, బహుమతులు కూడబెట్టకపోవడం.

ఇది అత్యాశకు వ్యతిరేకమైన విలువ.

ఇందులో

• సంతృప్తి
• సరళ జీవనం
• దానం
• స్వార్థరహిత జీవనం

ఉంటాయి.

ఆధునిక ఉదాహరణలు

• అవసరం లేని వస్తువులు కొనకపోవడం.
• ఉపయోగంలో లేని వస్తువులను దానం చేయడం.
• లంచాలు స్వీకరించకపోవడం.
• భూమి వనరులను వృథా చేయకపోవడం.

యోగసూత్రం (2.39)

అపరిగ్రహ స్థైర్యే జన్మకథంతా సంబోధః

అర్థం:
అపరిగ్రహాన్ని స్థిరంగా ఆచరించినవారికి తమ జీవితం, కర్మల స్వభావం గురించి లోతైన అవగాహన కలుగుతుంది.

---

యమలను ఆచరించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు

• మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
• కోపం, అసూయ, భయం తగ్గుతాయి.
• వ్యక్తిత్వం వికసిస్తుంది.
• సమాజంలో గౌరవం పెరుగుతుంది.
• ధ్యానం సులభమవుతుంది.
• ఆధ్యాత్మిక పురోగతి వేగవంతమవుతుంది.
• కుటుంబం, సమాజంలో సామరస్యం పెరుగుతుంది.

---

నేటి జీవితంలో యమల ప్రాముఖ్యత

నేటి డిజిటల్ యుగంలో కూడా యమలు ఎంతో ప్రాసంగికమైనవి.

• అహింస → ఆన్‌లైన్ ట్రోలింగ్, ద్వేషపూరిత వ్యాఖ్యలకు దూరంగా ఉండటం.
• సత్యం → తప్పుడు వార్తలను పంచుకోకపోవడం.
• అస్తేయం → డిజిటల్ పైరసీ, ప్లేజరిజం చేయకపోవడం.
• బ్రహ్మచర్యం → స్క్రీన్ టైమ్, వ్యసనాలు, ఇంద్రియ ప్రేరణలను నియంత్రించడం.
• అపరిగ్రహం → అవసరానికి మించి కొనుగోళ్లు చేయకుండా, సరళమైన జీవనశైలిని అలవర్చుకోవడం.

యమలు యోగ సాధనలో మొదటి అంగమే కాకుండా, సమతుల్యమైన మరియు ధార్మికమైన జీవితానికి పునాది. అహింస, సత్యం, అస్తేయం, బ్రహ్మచర్యం, అపరిగ్రహం అనే ఐదు విలువలను ఆచరించడం ద్వారా వ్యక్తి తనలోని శాంతిని, సమాజంలో సామరస్యాన్ని, చివరకు ఆధ్యాత్మిక వికాసాన్ని సాధించగలడు. యోగంలో ఆసనాలు, ప్రాణాయామం ఎంత ముఖ్యమో, వాటికి ముందు యమలను జీవితంలో స్థిరంగా ఆచరించడం అంతకంటే ముఖ్యమని పతంజలి మహర్షి బోధించారు.

శ్రీ వారాహీ ద్వాదశనామావళిః (Sree Varaahi Dwadasanaamavali)

 

శ్రీ వారాహీ ద్వాదశనామావళిః

1. పంచమి – పంచమి తిథికి అధిష్ఠాన దేవత.
2. దండనాథా – దైవసేనలకు నాయకురాలు, ధర్మాన్ని స్థాపించేది.
3. సంకేతా – రహస్య తంత్ర జ్ఞానానికి సంకేత స్వరూపిణి.
4. సమయేశ్వరి – సమయాచార సంప్రదాయానికి అధిదేవత.
5. సమయసంకేతా – సమయ రహస్యాలను బోధించేది.
6. వారాహి – వరాహముఖ స్వరూపిణి, భక్తులను రక్షించేది.
7. పోత్రిణి – పోషించే తల్లి, రక్షకురాలు.
8. శివా – శుభప్రదాయిని, మంగళకారిణి.
9. వార్తాళి – శ్రీచక్ర సేనాధిపతి రూపిణి.
10. మహాసేనా – మహా దివ్యసేనలకు అధిపతి.
11. ఆజ్ఞాచక్రేశ్వరి – ఆజ్ఞా చక్రాన్ని అధిష్ఠించే దేవి, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేది.
12. అరిఘ్ని – శత్రువులను, అంతర్గత దుర్గుణాలను నాశనం చేసేది.

ఈ ద్వాదశ నామాలను భక్తితో నిత్యం జపించడం ద్వారా ధైర్యం, రక్షణ, శుభం, కార్యసిద్ధి మరియు దేవీ అనుగ్రహం లభిస్తాయని సంప్రదాయ విశ్వాసం.

ఓం పంచమ్యై నమః ।

ఓం దండనాథాయై నమః ।

ఓం సంకేతాయై నమః ।

ఓం సమయేశ్వర్యై నమః ।

ఓం సమయసంకేతాయై నమః ।

ఓం వారాహ్యై నమః ।

ఓం పోత్రిణ్యై నమః ।

ఓం శివాయై నమః ।

ఓం వార్తాళ్యై నమః ।

ఓం మహాసేనాయై నమః ।

ఓం ఆజ్ఞాచక్రేశ్వర్యై నమః ।

ఓం అరిఘ్న్యై నమః ॥

ఫలశ్రుతి:

గమనిక: వారాహీ ఉపాసనలో కొన్ని మంత్రాలు, తాంత్రిక సాధనలు గురుపరంపరలో దీక్షతో చేయాల్సినవిగా పరిగణిస్తారు. అయితే ద్వాదశనామావళి, నామస్మరణ, స్తోత్ర పారాయణం వంటి భక్తి రూపాలు సాధారణంగా భక్తులు శ్రద్ధతో పారాయణం చేస్తారు.

Pratyāhāra / ప్రత్యాహారము in telugu

 ప్రత్యాహారం (Pratyāhāra / ప్రత్యాహారము) అనేది పతంజలి అష్టాంగ యోగంలోని ఐదవ అంగం. ఇది బాహ్య విషయాల నుంచి ఇంద్రియాలను ఉపసంహరించి, మనస్సును అంతర్ముఖం చేయడం.

ప్రత్యాహారం అంటే ఏమిటి?

"ప్రతి" = వెనక్కి, తిరిగి
"ఆహారం" = తీసుకురావడం లేదా ఆకర్షించడం

అంటే, ఇంద్రియాలు ఎప్పుడూ బయట విషయాలవైపు పరిగెత్తకుండా, వాటిని మన నియంత్రణలోకి తీసుకురావడం.

ఇది ఇంద్రియాలను బలవంతంగా అణచివేయడం కాదు, వాటికి మనమే యజమానులం కావడం.

పతంజలి యోగసూత్రం (2.54)

स्वविषयासम्प्रयोगे चित्तस्य स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः॥

అర్థం:
ఇంద్రియాలు తమ విషయాల (శబ్దం, రూపం, రుచి, వాసన, స్పర్శ) నుండి ఉపసంహరించబడి, మనస్సును అనుసరించే స్థితినే ప్రత్యాహారం అంటారు.

సులభమైన ఉదాహరణలు

• ఫోన్‌లో నోటిఫికేషన్ వచ్చినా వెంటనే చూడాలనే కోరికను నియంత్రించడం.
• చుట్టూ శబ్దం ఉన్నా ధ్యానంలో మనస్సును నిలపడం.
• కోపం వచ్చినప్పుడు వెంటనే స్పందించకుండా ఆలోచించి స్పందించడం.
• రుచికరమైన ఆహారం కనిపించినా అవసరానికి మించి తినకుండా ఉండడం.

ప్రత్యాహారం వల్ల ప్రయోజనాలు

• మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
• ఏకాగ్రత పెరుగుతుంది.
• కోరికలు, అలవాట్లపై నియంత్రణ వస్తుంది.
• ధారణ, ధ్యానం సులభమవుతాయి.
• బాహ్య పరిస్థితులు మన అంతరంగాన్ని సులభంగా ప్రభావితం చేయవు.

అష్టాంగ యోగంలో స్థానం

1. యమ
2. నియమ
3. ఆసన
4. ప్రాణాయామ
5. ప్రత్యాహార
6. ధారణ
7. ధ్యానం
8. సమాధి

ప్రత్యాహారం అనేది బాహ్య సాధన (యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామ) మరియు అంతరంగ సాధన (ధారణ, ధ్యానం, సమాధి) మధ్య వారధి వంటిది.

ఆధునిక జీవితంలో ప్రత్యాహారం

నేటి కాలంలో ప్రత్యాహారం అంటే:

• సోషల్ మీడియా, మొబైల్, టీవీ వంటి వాటి ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం.
• అవసరం లేని సమాచారాన్ని తగ్గించడం.
• ఇంద్రియాలను బానిసలుగా కాకుండా, మనకు సేవ చేసే సాధనాలుగా మార్చుకోవడం.
• అంతర్ముఖంగా ఉండే సమయాన్ని ప్రతిరోజూ కేటాయించడం.

ప్రత్యాహారం అంటే ఇంద్రియాలను బలవంతంగా అణచివేయడం కాదు; వాటిని మనస్సు మరియు బుద్ధి ఆధీనంలో ఉంచి, అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే వాటిని ఉపయోగించగల స్థితిని పొందడం. ఇదే ధారణ, ధ్యానం, సమాధికి బలమైన పునాది