అష్టాంగ యోగం – నియమ (Niyama)
పరిచయం
నియమ (Niyama) అనేది మహర్షి పతంజలి ప్రతిపాదించిన అష్టాంగ యోగంలోని రెండవ అంగం. యమలు సమాజంతో మన సంబంధాన్ని శుద్ధి చేస్తే, నియమలు మన అంతర్గత వ్యక్తిత్వాన్ని, మనస్సును, జీవనశైలిని శుద్ధి చేసే వ్యక్తిగత నియమాలు.
యోగసూత్రం (2.32):
శౌచ సంతోష తపః స్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని నియమాః॥
అర్థం:
నియమాలు ఐదు:
- శౌచం (Śauca)
- సంతోషం (Santoṣa)
- తపస్సు (Tapas)
- స్వాధ్యాయం (Svādhyāya)
- ఈశ్వర ప్రణిధానం (Īśvara Praṇidhāna)
నియమ యొక్క ఉద్దేశ్యం
నియమలు వ్యక్తిలో:
- అంతర్గత పవిత్రత
- మానసిక ప్రశాంతత
- క్రమశిక్షణ
- ఆత్మపరిశీలన
- భగవంతునిపై విశ్వాసం
పెంపొందిస్తాయి. ఇవి ధ్యానం మరియు సమాధికి మనస్సును సిద్ధం చేస్తాయి.
1. శౌచం (Śauca) – పవిత్రత
అర్థం : శౌచం అంటే బాహ్య మరియు అంతర్గత శుద్ధి.
బాహ్య శౌచం
- శరీర పరిశుభ్రత
- పరిశుభ్రమైన ఆహారం
- పరిశుభ్రమైన పరిసరాలు
అంతర్గత శౌచం
- కోపం, అసూయ, ద్వేషం వంటి భావాలను తగ్గించడం
- సద్భావనలు పెంపొందించడం
యోగసూత్రం (2.40) : శౌచాత్ స్వాంగ జుగుప్సా పరైరసంసర్గః
అర్థం: శౌచాన్ని ఆచరించడం వల్ల శరీరంపై సరైన అవగాహన, అంతర్గత పవిత్రత కలుగుతుంది.
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- ప్రతిరోజూ స్నానం చేయడం.
- పరిశుభ్రమైన ఆహారం తీసుకోవడం.
- ప్రతికూల ఆలోచనలను తగ్గించడం.
- డిజిటల్ జీవితంలో కూడా మానసిక స్వచ్ఛతను కాపాడుకోవడం.
2. సంతోషం (Santoṣa) – సంతృప్తి
అర్థం : సంతోషం అంటే ఉన్నదానితో సంతృప్తిగా ఉండటం.
ఇది ఆశలు లేకపోవడం కాదు; అత్యాశ లేకుండా జీవించడం.
సంతోషం అంటే
- కృతజ్ఞత
- పోలికలు తగ్గించడం
- జీవితాన్ని ఆనందంగా స్వీకరించడం
యోగసూత్రం (2.42) : సంతోషాదనుత్తమః సుఖలాభః
అర్థం: సంతోషాన్ని ఆచరించడం వల్ల అత్యున్నత ఆనందం లభిస్తుంది.
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- ఇతరులతో పోల్చుకోకుండా జీవించడం.
- ప్రతి రోజు కృతజ్ఞత భావాన్ని పెంపొందించడం.
- చిన్న విజయాలను కూడా ఆనందించడం.
3. తపస్సు (Tapas) – క్రమశిక్షణ
అర్థం : తపస్సు అంటే ఆత్మక్రమశిక్షణ, సహనం, పట్టుదలతో జీవించడం.
తపస్సు అంటే అడవులకు వెళ్లడం మాత్రమే కాదు.
ఇందులో
- సమయపాలన
- శారీరక వ్యాయామం
- నియమిత ధ్యానం
- ఇంద్రియ నియంత్రణ
- కష్టాలను ఓర్పుతో ఎదుర్కోవడం
ఉంటాయి.
యోగసూత్రం (2.43) : కాయేంద్రియసిద్ధిరశుద్ధిక్షయాత్తపసః
అర్థం: తపస్సు వల్ల శరీరం, ఇంద్రియాలు బలపడతాయి; అపవిత్రత తగ్గుతుంది.
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- ప్రతిరోజూ యోగాభ్యాసం చేయడం.
- సమయానికి నిద్రపోవడం.
- మొబైల్ వినియోగాన్ని నియంత్రించడం.
- ఆరోగ్యకరమైన అలవాట్లను పాటించడం.
4. స్వాధ్యాయం (Svādhyāya) – ఆత్మపరిశీలన
అర్థం : స్వాధ్యాయం అంటే:
- శాస్త్ర అధ్యయనం
- తనను తాను పరిశీలించడం
- మంత్రజపం
ఇందులో
- భగవద్గీత
- ఉపనిషత్తులు
- యోగసూత్రాలు
- ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాల అధ్యయనం
తో పాటు తన ఆలోచనలు, మాటలు, ప్రవర్తనను విశ్లేషించుకోవడం కూడా ఉంటుంది.
యోగసూత్రం (2.44)
స్వాధ్యాయాదిష్టదేవతా సంప్రయోగః
అర్థం:
స్వాధ్యాయం వల్ల ఇష్టదేవతతో ఆధ్యాత్మిక అనుబంధం గాఢమవుతుంది.
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- రోజువారీ డైరీ రాయడం.
- మంచి పుస్తకాలు చదవడం.
- ధ్యానం తర్వాత ఆత్మపరిశీలన చేయడం.
5. ఈశ్వర ప్రణిధానం (Īśvara Praṇidhāna) – భగవంతునికి సమర్పణ
అర్థం : ఈశ్వర ప్రణిధానం అంటే: తన కర్మలను భగవంతునికి సమర్పించి, ఫలితంపై అధిక ఆసక్తి లేకుండా జీవించడం.
ఇది భగవద్గీతలోని నిష్కామ కర్మ భావనతో సారూప్యంగా ఉంటుంది.
ఇందులో
- వినయం
- భక్తి
- సమర్పణ
- విశ్వాసం
ఉంటాయి.
యోగసూత్రం (2.45) సమాధి సిద్ధిరీశ్వరప్రణిధానాత్
అర్థం:
ఈశ్వర ప్రణిధానం వల్ల సమాధి సాధన సులభమవుతుంది.
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- తన పనిని శ్రద్ధగా చేసి ఫలితాన్ని ప్రశాంతంగా స్వీకరించడం.
- ప్రతి కార్యాన్ని సేవాభావంతో చేయడం.
- ప్రార్థన, భజన, ధ్యానం చేయడం.
నియమలు ఆచరించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు
- మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
- ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది.
- క్రమశిక్షణ అలవడుతుంది.
- ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
- ధ్యానం సులభమవుతుంది.
- ఆధ్యాత్మిక పురోగతి వేగవంతమవుతుంది.
యమ – నియమ తేడా
| యమ | నియమ |
|---|---|
| సమాజంతో ఎలా ప్రవర్తించాలో నేర్పుతుంది | తనతో తాను ఎలా జీవించాలో నేర్పుతుంది |
| నైతిక నియమాలు | వ్యక్తిగత క్రమశిక్షణ |
| బాహ్య సంబంధాల శుద్ధి | అంతర్గత శుద్ధి |
నియమలు యోగసాధకుని అంతర్గత జీవితాన్ని పవిత్రంగా, క్రమబద్ధంగా మార్చే సాధనలు. శౌచం శరీర–మనస్సులను శుద్ధి చేస్తుంది; సంతోషం అంతరానందాన్ని పెంపొందిస్తుంది; తపస్సు సంకల్పశక్తిని బలపరుస్తుంది; స్వాధ్యాయం ఆత్మజ్ఞానానికి దారి చూపుతుంది; ఈశ్వర ప్రణిధానం అహంకారాన్ని తగ్గించి సమర్పణ భావాన్ని పెంచుతుంది. ఈ ఐదు నియమాలను నిత్యజీవితంలో ఆచరించడం ద్వారా సాధకుడు ధ్యానం, సమాధి వంటి ఉన్నత యోగస్థితులకు సిద్ధమవుతాడు.
