పాషాణ పంచకం- Pashana Panchakam in Telugu

మహాకవి పాలకురికి సోమనాథుడు రచించిన శివ తాండవ వర్ణన కఠినమైన అక్షర విన్యాసాలు కలిగిన పాషాణ పంచకం (పంచ పాషాణాలు) ఐదు పద్యాల భాగాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

1. మొదటి పద్యం (ష-కార ప్రాస)

షడ్జామడ్జ ఖరాడ్జ వీడ్జ వసుధాడ్జాలాంశ్చ మడ్గాఖరే
జడ్జట్కిట్కి ధరాడ్జరేడ్ఫణ ఘణః ఖడ్జోత వీడ్యద్భ్రమా
వీడ్యాలుడ్భ్రమ లుట్ప్రయట్రియపదాడ్గ్రి యడ్రదగ్రై గ్రహా
పాదౌ టేట్ప్రట టట్ప్రటట్రస ప్రఖ్యాత సౌఖ్యోదయా!

2. రెండవ పద్యం (ట-కార ప్రాస)

టటకిట టట్టకిట్టటట కిట్టటటట్ట టకిట్టటట్టకి
ట్టటకిట టట్టకిట్టట కిటట్టట టోన్ముఖటింక్రుతిస్ఫుటో
ట్టటకిట టట్టకిట్టటట కిట్టటటట్ట టకిట్టటట్టకి
ట్టటకిట టట్టకిట్టట కిటట్టట "ట"కారనుతా బసవేశ పాహిమాం!

3. మూడవ పద్యం (డ-కార ప్రాస)

డమరుగజాత...
(శివుని డమరు నాదధ్వనులను పోలిన శబ్ద విన్యాసంతో సాగే పద్యం)

4. నాల్గవ పద్యం (ఢ-కార ప్రాస)

ఢణ ఢణ ఢం మృఢం మ్రుఢణఢం మ్రుణఢం మ్రుణ
ఢంఢణోద్ధణం ధణనటన త్వదీయడమరూత్థ
మదార్భట ఢంక్రుతి ప్రజ్రుంభణ త్రుటితాభ్రతార గణరాజ
దినేశముఖగ్రహప్రఘర్ క్షణగుణతాండవాటన "డ" కారనుత బసవేశ పాహిమాం!

5. ఐదవ పద్యం (ణ-కార ప్రాస)

ణణ్మృణ ణణ్మృణ ణణ్మృ ణణ ణణ్మృణణ ణణ్మృణ ణణ్మృణ ణణ్మృణ ణ్ణ ణణ్మృణ
నృత్త్వదీయసుఖవిక్రమ జృంభణ సంచలన్నభో
ది క్క్వణ స్వన తాండవాటన "ణ"కారనుతా బసవేశ పాహిమాం!

మహాకవి పాలకురికి సోమనాథుడు రచించిన పాషాణ పంచకం (పంచ పాషాణాలు) కేవలం చదవడానికే కాకుండా, ఉచ్ఛరించడానికి కూడా ఎంతో కఠినమైన శివ తాండవ స్తోత్రం. "పాషాణం" అంటే రాయి—రాయి లాంటి కఠినమైన పదబంధాలతో కూడిన ఐదు పద్యాలు కాబట్టే వీటికి ఆ పేరు వచ్చింది.

ఈ పద్యాల యొక్క ఉచ్ఛారణ నియమాలు మరియు భావ వివరణ ఇక్కడ చూద్దాం:

---

1. ఉచ్ఛారణ నియమాలు (Pronunciation Rules)

ఈ పద్యాలను పఠించేటప్పుడు క్రింది నియమాలను పాటించడం వల్ల వాటి గంభీరమైన నాదం (Acoustic effect) స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతుంది:

• ద్విత్వాక్షరాల నొక్కి పలకడం: ఈ పద్యాలలో 'ట', 'డ', 'ఢ' వంటి మూర్ధన్య అక్షరాలు (Retroflex consonants) ఎక్కువగా ఉంటాయి. 'టటకిట టట్టకిట్టటట' అని చదివేటప్పుడు ఒత్తు ఉన్న అక్షరాలను బాగా నొక్కి పలకాలి.
• డమరుక నాద అనుకరణ: నాలుగవ పద్యం (ఢణ ఢణ ఢం...) చదివేటప్పుడు శివుని చేతిలోని డమరుకం నుండి వచ్చే ధ్వనిని మనసులో ఊహించుకుంటూ ఆ లయ (Rhythm) తప్పకుండా చదవాలి.
• నాసిక్య అక్షరాల స్పష్టత (Nasalization): ఐదవ పద్యం పూర్తిగా 'ణ-కార' ప్రాసతో సాగుతుంది. 'ణణ్మృణ ణణ్మృణ...' అని పలికేటప్పుడు నాలుకను పైతాళువుకు తగిలిస్తూ ముక్కు సహాయంతో అనునాసిక ధ్వనిని స్పష్టంగా పలకాలి. ఇది ఉచ్ఛారణకు అత్యంత కఠినమైన భాగం.

---

2. పద్యాల భావ వివరణ (Meaning & Context)

ఈ పద్యాలు బసవేశ్వరుడిని (శివుని అవతారంగా భావించే బసవణ్ణను) స్తుతిస్తూ, శివతాండవ సమయంలో ఉత్పన్నమయ్యే ఆరాటాన్ని, శబ్ద వైవిధ్యాన్ని వర్ణిస్తాయి.

మొదటి పద్యం (ష-కార ప్రాస)

శివుని పాదాల కదలికలను మరియు నాట్య వేగాన్ని వర్ణిస్తుంది. లయబద్ధంగా సాగే శివుని పాద విన్యాసాలు విశ్వానికి ఎనలేని సౌఖ్యాన్ని, ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయని, గ్రహాల గమనాన్ని కూడా ప్రభావితం చేస్తాయని దీని అంతరార్థం.

రెండవ పద్యం (ట-కార ప్రాస)

నాట్యం చేస్తున్నప్పుడు శివుని కాలి అందెలు (గజ్జెలు) చేసే 'టక టక' అనే ధ్వనులను ఈ పద్యం ప్రతిధ్వనింపజేస్తుంది. "ట"కారంతో స్తుతించబడే ఓ బసవేశ్వరా, నన్ను రక్షించు (పాహిమాం) అని కవి వేడుకుంటున్నారు.

మూడవ పద్యం (డ-కార ప్రాస)

ఇది శివుని లయబద్ధమైన డమరుక నాదం నుండి పుట్టిన శబ్ద తరంగాలను వర్ణిస్తుంది. సృష్టి, స్థితి, లయ కారకమైన ఆ పరమశివుని తాండవ నృత్యం విశ్వ శబ్దానికి మూలమని తెలుపుతుంది.

నాల్గవ పద్యం (ఢ-కార ప్రాస)

శివుడు తాండవం చేస్తున్నప్పుడు ఆయన చేతిలోని డమరుకం నుండి "ఢణ ఢణ ఢం" అనే భయంకరమైన, గంభీరమైన నాదాలు వస్తున్నాయి. ఆ ధ్వని యొక్క వేగానికి, తీవ్రతకు ఆకాశంలోని నక్షత్రాలు, సూర్యుడు, ఇతర గ్రహాలు కూడా కంపించిపోతున్నాయి. అటువంటి రౌద్ర తాండవం చేసే ఓ "ఢ"కార ప్రియుడైన బసవేశ్వరా, నన్ను కాపాడు అని భావం.

ఐదవ పద్యం (ణ-కార ప్రాస)

శివ తాండవం పతాక స్థాయికి చేరినప్పుడు సృష్టి అంతటా ఒకే విధమైన ఓంకార నాదం, అనునాసిక ధ్వనులు వ్యాపిస్తాయి. దిక్కులన్నీ ఆ నాట్య వేగానికి, ధ్వనికి ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి. దిగంతాల వరకు వ్యాపించే ఆ దివ్య నృత్య లయతో అలరించే ఓ బసవేశ్వరా, నీకు నమస్కారం అని ఈ పద్యం ముగుస్తుంది.