ప్రత్యాహారం (Pratyāhāra / ప్రత్యాహారము) అనేది పతంజలి అష్టాంగ యోగంలోని ఐదవ అంగం. ఇది బాహ్య విషయాల నుంచి ఇంద్రియాలను ఉపసంహరించి, మనస్సును అంతర్ముఖం చేయడం.
ప్రత్యాహారం అంటే ఏమిటి?
"ప్రతి" = వెనక్కి, తిరిగి
"ఆహారం" = తీసుకురావడం లేదా ఆకర్షించడం
అంటే, ఇంద్రియాలు ఎప్పుడూ బయట విషయాలవైపు పరిగెత్తకుండా, వాటిని మన నియంత్రణలోకి తీసుకురావడం.
ఇది ఇంద్రియాలను బలవంతంగా అణచివేయడం కాదు, వాటికి మనమే యజమానులం కావడం.
పతంజలి యోగసూత్రం (2.54)
स्वविषयासम्प्रयोगे चित्तस्य स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः॥
అర్థం:
ఇంద్రియాలు తమ విషయాల (శబ్దం, రూపం, రుచి, వాసన, స్పర్శ) నుండి ఉపసంహరించబడి, మనస్సును అనుసరించే స్థితినే ప్రత్యాహారం అంటారు.
సులభమైన ఉదాహరణలు
- ఫోన్లో నోటిఫికేషన్ వచ్చినా వెంటనే చూడాలనే కోరికను నియంత్రించడం.
- చుట్టూ శబ్దం ఉన్నా ధ్యానంలో మనస్సును నిలపడం.
- కోపం వచ్చినప్పుడు వెంటనే స్పందించకుండా ఆలోచించి స్పందించడం.
- రుచికరమైన ఆహారం కనిపించినా అవసరానికి మించి తినకుండా ఉండడం.
ప్రత్యాహారం వల్ల ప్రయోజనాలు
- మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
- ఏకాగ్రత పెరుగుతుంది.
- కోరికలు, అలవాట్లపై నియంత్రణ వస్తుంది.
- ధారణ, ధ్యానం సులభమవుతాయి.
- బాహ్య పరిస్థితులు మన అంతరంగాన్ని సులభంగా ప్రభావితం చేయవు.
అష్టాంగ యోగంలో స్థానం
- యమ
- నియమ
- ఆసన
- ప్రాణాయామ
- ప్రత్యాహార
- ధారణ
- ధ్యానం
- సమాధి
ప్రత్యాహారం అనేది బాహ్య సాధన (యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామ) మరియు అంతరంగ సాధన (ధారణ, ధ్యానం, సమాధి) మధ్య వారధి వంటిది.
ఆధునిక జీవితంలో ప్రత్యాహారం
నేటి కాలంలో ప్రత్యాహారం అంటే:
- సోషల్ మీడియా, మొబైల్, టీవీ వంటి వాటి ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం.
- అవసరం లేని సమాచారాన్ని తగ్గించడం.
- ఇంద్రియాలను బానిసలుగా కాకుండా, మనకు సేవ చేసే సాధనాలుగా మార్చుకోవడం.
- అంతర్ముఖంగా ఉండే సమయాన్ని ప్రతిరోజూ కేటాయించడం.
ప్రత్యాహారం అంటే ఇంద్రియాలను బలవంతంగా అణచివేయడం కాదు; వాటిని మనస్సు మరియు బుద్ధి ఆధీనంలో ఉంచి, అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే వాటిని ఉపయోగించగల స్థితిని పొందడం. ఇదే ధారణ, ధ్యానం, సమాధికి బలమైన పునాది
No comments:
Post a Comment