అష్టాంగ యోగం – యమ (Yama)
అష్టాంగ యోగం (Aṣṭāṅga Yoga) అనేది మహర్షి పతంజలి తన యోగసూత్రాలలో ప్రతిపాదించిన ఎనిమిది అంగాల యోగమార్గం. "అష్ట" అంటే ఎనిమిది, "అంగ" అంటే భాగాలు లేదా అవయవాలు. ఈ ఎనిమిది అంగాలు మనిషి శారీరక, మానసిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి మార్గదర్శకాలు.
అవి:
- యమ (Yama)
- నియమ (Niyama)
- ఆసన (Asana)
- ప్రాణాయామ (Pranayama)
- ప్రత్యాహార (Pratyahara)
- ధారణ (Dharana)
- ధ్యాన (Dhyana)
- సమాధి (Samadhi)
వీటిలో యమ మొదటి అంగం. ఇది యోగ సాధనకు బలమైన పునాది.
యమ అంటే ఏమిటి?
యోగసూత్రం (2.30): అహింసా సత్యాస్తేయ బ్రహ్మచర్యాపరిగ్రహా యమాః॥
అర్థం:
యమలు ఐదు:
- అహింస
- సత్యం
- అస్తేయం
- బ్రహ్మచర్యం
- అపరిగ్రహం
యమలు అనేవి కేవలం "చేయకూడని పనులు" కాదు. ఇవి సమాజంలో, కుటుంబంలో, ప్రకృతితో, ప్రతి జీవితో ఎలా ప్రవర్తించాలో చెప్పే విశ్వవ్యాప్త నైతిక సూత్రాలు.
పతంజలి యోగసూత్రం (2.31) ప్రకారం:
జాతి, దేశ, కాల, పరిస్థితులతో సంబంధం లేకుండా ప్రతి ఒక్కరూ పాటించాల్సిన మహావ్రతాలు.
1. అహింస (Ahimsa)
అహింస అంటే ఏ జీవికీ మనస్సు, మాట, చేతల ద్వారా హాని చేయకపోవడం.
ఇది యమలలో అత్యంత ముఖ్యమైనది.
మూడు స్థాయిలు
1. మనస్సులో
- ద్వేషం లేకపోవడం
- అసూయ లేకపోవడం
- ప్రతీకారం కోరుకోకపోవడం
2. మాటలో
- దూషించకపోవడం
- అవమానించకపోవడం
- కఠినంగా మాట్లాడకపోవడం
3. చేతల్లో
- శారీరక హింస చేయకపోవడం
- జంతువులను బాధించకపోవడం
- ప్రకృతిని నాశనం చేయకపోవడం
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- సోషల్ మీడియాలో అవమానకర వ్యాఖ్యలు చేయకపోవడం.
- రోడ్డు మీద కోపంతో గొడవపడకపోవడం.
- కుటుంబ సభ్యులతో ప్రేమగా మాట్లాడడం.
- పర్యావరణాన్ని కాపాడడం.
యోగసూత్రం (2.35)
అహింస ప్రతిష్ఠాయాం తత్సన్నిధౌ వైరత్యాగః
అర్థం:
అహింసను సంపూర్ణంగా ఆచరించే వ్యక్తి సమీపంలో శత్రుత్వం కూడా తగ్గిపోతుంది.
2. సత్యం (Satya)
సత్యం అంటే నిజాన్ని తెలుసుకొని, నిజాయితీగా జీవించడం.
సత్యం అంటే కేవలం అబద్ధం చెప్పకపోవడం మాత్రమే కాదు.
- ఆలోచనలో సత్యం
- మాటలో సత్యం
- ప్రవర్తనలో సత్యం
నిజం చెప్పేటప్పుడు
భారతీయ ధర్మం ఇలా చెబుతుంది:
సత్యం బ్రూయాత్, ప్రియం బ్రూయాత్.
అంటే
- నిజం చెప్పాలి.
- కానీ అది అవసరం లేకుండా ఇతరులను బాధించేలా ఉండకూడదు.
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- పరీక్షలో కాపీ కొట్టకపోవడం.
- ఉద్యోగంలో తప్పుడు వివరాలు ఇవ్వకపోవడం.
- సోషల్ మీడియాలో తప్పుడు సమాచారం వ్యాప్తి చేయకపోవడం.
యోగసూత్రం (2.36)
సత్యప్రతిష్ఠాయాం క్రియాఫలాశ్రయత్వమ్
అర్థం:
సత్యవంతుని మాటలకు విశ్వసనీయత, శక్తి కలుగుతుంది.
3. అస్తేయం (Asteya)
అస్తేయం అంటే ఇతరులకు చెందినదాన్ని అనుమతి లేకుండా తీసుకోకపోవడం.
ఇది కేవలం వస్తువుల దొంగతనానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు.
ఇందులో
- సమయాన్ని వృథా చేయడం
- ఇతరుల కృషికి క్రెడిట్ తీసుకోవడం
- మేధోసంపత్తి దొంగిలించడం
- పైరసీ
- కాపీరైట్ ఉల్లంఘనలు
ఇవన్నీ కూడా వస్తాయి.
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- సాఫ్ట్వేర్ పైరసీ చేయకపోవడం.
- ఇతరుల రచనలను తన పేరుతో ప్రచురించకపోవడం.
- కార్యాలయంలో నిజాయితీగా పనిచేయడం.
యోగసూత్రం (2.37)
అస్తేయ ప్రతిష్ఠాయాం సర్వరత్నోపస్థానం
అర్థం:
అస్తేయాన్ని సంపూర్ణంగా ఆచరించే వ్యక్తికి అవసరమైన సంపద సహజంగానే లభిస్తుంది.
4. బ్రహ్మచర్యం (Brahmacharya)
సాధారణంగా బ్రహ్మచర్యం అంటే అవివాహిత జీవితం అని భావిస్తారు.
కానీ యోగశాస్త్రంలో దీని అర్థం చాలా విశాలమైనది.
బ్రహ్మచర్యం = ఇంద్రియ నియంత్రణ + శక్తి సంరక్షణ + బాధ్యతాయుత జీవనం.
ఇందులో
- మితాహారం
- మితభాషణం
- మితనిద్ర
- కోరికల నియంత్రణ
- ఆత్మనిగ్రహం
ఉంటాయి.
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- సోషల్ మీడియాను మితంగా ఉపయోగించడం.
- వ్యసనాలకు దూరంగా ఉండటం.
- సమయాన్ని వృథా చేయకుండా వినియోగించడం.
- శారీరక, మానసిక శక్తిని సృజనాత్మక పనులకు ఉపయోగించడం.
యోగసూత్రం (2.38)
బ్రహ్మచర్య ప్రతిష్ఠాయాం వీర్యలాభః
అర్థం:
బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించినవారికి శారీరక, మానసిక, ఆధ్యాత్మిక బలం పెరుగుతుంది.
5. అపరిగ్రహం (Aparigraha)
అపరిగ్రహం అంటే అవసరానికి మించిన వస్తువులు, సంపద, బహుమతులు కూడబెట్టకపోవడం.
ఇది అత్యాశకు వ్యతిరేకమైన విలువ.
ఇందులో
- సంతృప్తి
- సరళ జీవనం
- దానం
- స్వార్థరహిత జీవనం
ఉంటాయి.
ఆధునిక ఉదాహరణలు
- అవసరం లేని వస్తువులు కొనకపోవడం.
- ఉపయోగంలో లేని వస్తువులను దానం చేయడం.
- లంచాలు స్వీకరించకపోవడం.
- భూమి వనరులను వృథా చేయకపోవడం.
యోగసూత్రం (2.39)
అపరిగ్రహ స్థైర్యే జన్మకథంతా సంబోధః
అర్థం:
అపరిగ్రహాన్ని స్థిరంగా ఆచరించినవారికి తమ జీవితం, కర్మల స్వభావం గురించి లోతైన అవగాహన కలుగుతుంది.
యమలను ఆచరించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు
- మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
- కోపం, అసూయ, భయం తగ్గుతాయి.
- వ్యక్తిత్వం వికసిస్తుంది.
- సమాజంలో గౌరవం పెరుగుతుంది.
- ధ్యానం సులభమవుతుంది.
- ఆధ్యాత్మిక పురోగతి వేగవంతమవుతుంది.
- కుటుంబం, సమాజంలో సామరస్యం పెరుగుతుంది.
నేటి జీవితంలో యమల ప్రాముఖ్యత
నేటి డిజిటల్ యుగంలో కూడా యమలు ఎంతో ప్రాసంగికమైనవి.
- అహింస → ఆన్లైన్ ట్రోలింగ్, ద్వేషపూరిత వ్యాఖ్యలకు దూరంగా ఉండటం.
- సత్యం → తప్పుడు వార్తలను పంచుకోకపోవడం.
- అస్తేయం → డిజిటల్ పైరసీ, ప్లేజరిజం చేయకపోవడం.
- బ్రహ్మచర్యం → స్క్రీన్ టైమ్, వ్యసనాలు, ఇంద్రియ ప్రేరణలను నియంత్రించడం.
- అపరిగ్రహం → అవసరానికి మించి కొనుగోళ్లు చేయకుండా, సరళమైన జీవనశైలిని అలవర్చుకోవడం.
యమలు యోగ సాధనలో మొదటి అంగమే కాకుండా, సమతుల్యమైన మరియు ధార్మికమైన జీవితానికి పునాది. అహింస, సత్యం, అస్తేయం, బ్రహ్మచర్యం, అపరిగ్రహం అనే ఐదు విలువలను ఆచరించడం ద్వారా వ్యక్తి తనలోని శాంతిని, సమాజంలో సామరస్యాన్ని, చివరకు ఆధ్యాత్మిక వికాసాన్ని సాధించగలడు. యోగంలో ఆసనాలు, ప్రాణాయామం ఎంత ముఖ్యమో, వాటికి ముందు యమలను జీవితంలో స్థిరంగా ఆచరించడం అంతకంటే ముఖ్యమని పతంజలి మహర్షి బోధించారు.